Als Arnhem in 1940 veroverd wordt door de nazi's verandert het leven eigenlijk niet zoveel. Het dagelijkse leven gaat eerst gewoon door. Pas later voeren de Duitsers regels in, die het voor Joodse Arnhemmers steeds moeilijker maken om deel te nemen aan het openbare leven. Ook verdwijnen er steeds meer Joodse inwoners van de stad. In 1944 hoopt men dat er aan de bezetting snel een einde komt. Met de ‘Slag om Arnhem’ lijkt die bevrijding er eindelijk te komen, maar het loopt anders. Hoe dit door de inwoners van de stad wordt beleefd, wordt opgetekend in verschillende dagboeken.
Heb je interesse in de activiteiten van dit tijdvak? Neem contact met je adviseur van Rozet.
Veel informatie over hoe mensen de Tweede Wereldoorlog hebben beleefd, weten we door dagboeken die zijn bijgehouden. Dit zijn hele interessante bronnen om samen met stadsdichter Jesse Laport te onderzoeken. De leerlingen ontdekken wat er eigenlijk in deze dagboeken is geschreven. Hebben ze zelf ook wel eens een dagboek bijgehouden?
Tijdens Erfgoed in het tijdvak zijn objecten uit het Erfgoedcentrum aan alle 10 de tijdvakken verbonden. Deze lokale objecten staan centraal in de lessen. Hierbij wordt aangesloten op de belevingswereld, ontwikkeling, kennis en ervaring van de leerlingen met het onderwerp. Door middel van betekenisvolle opdrachten doorlopen de leerlingen de vier fasen van het creatieve proces en werken hierbij aan de culturele handelingen. De leerlingen worden uitgedaagd om na te denken over hun eigen erfgoed en de waarde hiervan.
Bij dit tijdvak gaan de kinderen kijken naar en opdrachten maken bij de avondmaalskan van de Grote- of Eusebiuskerk uit ca. 1903-1905. Deze zilveren kan is zwaar beschadigd door brand in de kerk tijdens de Slag om Arnhem in 1944. De avondmaalskan is te zien in het Erfgoedcentrum van Rozet.
Docentenhandleiding (pdf)
Werkbladen (pdf)
Film Erfgoed in het Tijdvak: Wereldoorlogen (YouTube)
Als het gaat over de Slag om Arnhem worden er vaak zoveel cijfers genoemd dat je hoofd als snel begint te draaien… Hoe zorg je ervoor dat je toch wat orde in deze chaos kan creëren? Samen met de erfgoedexpert leren de leerlingen over cirkeldiagrammen en hoe je deze moet maken en lezen. Zo leiden die cijfers tot hele nieuwe inzichten.
Al vanaf de middeleeuwen heeft Arnhem een brug over de Rijn. Dit was handig voor iedereen die vanuit Nijmegen richting het noorden wilde of mensen die vanuit Arnhem en Zutphen richting het zuiden wilden. Hoe wordt een brug eigenlijk gebouwd en waarom zie je vaak bogen in een brug terug?
Wat we weten over het verleden, weten we vaak dankzij schrijvers. Zij legden vast hoe het leven er toen uitzag. Tijdens de Tweede Wereldoorlog deed Anne Frank dat met haar dagboek. In deze les ontdekken leerlingen waarom zulke persoonlijke verhalen zo belangrijk zijn voor geschiedenis. Jesse Laport laat zien dat we vandaag de dag ook geschiedenis vastleggen, maar dan op een andere manier. Een dagboek of logboek kan nu ook een vlog zijn: een video waarin je laat zien hoe jouw leven eruitziet. Samen met de klas maakt Jesse een document over het leven van nu. Die informatie wordt omgezet in een vlog, als tijdsdocument voor de toekomst.
Arnhem van Slag: ontmoet ooggetuigen van de ‘Slag om Arnhem’. De tachtigers van nu waren kind in de oorlog. Luister naar hun verhalen.
Les 1: Ooggetuige en leerlingen ontmoeten elkaar en gaan samen in gesprek over angstige, bijzondere en soms ook mooie herinneringen aan de Slag om Arnhem, de evacuatie en de terugkeer.
Les 2: De leerlingen verwerken deze indrukken in collage met een korte tekst, zodat het hele verhaal verbeeld wordt. Deze werkstukken kunnen worden tentoongesteld op school of op een plek in de buurt.
HartenHave geeft de lessen en zorgt voor geschikte ooggetuigen.
Actrice Hadass Pelter vertelt n.a.v. het beroemde dagboek in de voorstelling ‘Het Achterhuis’ over de ruim twee jaar dat Anne Frank moest schuilen tijdens de WO2.
Op indringende wijze wordt het publiek meegenomen in een wereld vol angst, hoop, dromen, verliefdheid, woede en verdriet. Deze voorstelling is al zo’n 400 keer gespeeld op scholen, zowel basis als middelbare scholen, door het hele land en wordt altijd vol lof ontvangen. De voorstelling duurt een half uur en het nagesprek een kwartier. Hier vinden altijd prachtige gesprekken plaats na deze intense voorstelling.
Eventueel kan er een theaterworkshop bijgegeven worden na de voorstelling.
Ontdek de Slag om Arnhem in het Airborne Museum!
In het programma Koffers vol Verhalen komen leerlingen in aanraking met persoonlijke verhalen van burgers en militairen die de Slag om Arnhem hebben meegemaakt. De leerlingen krijgen een interactieve introductie over de Slag om Arnhem en gaan vervolgens in twee- of drietallen in het museum op onderzoek uit. Met een koffer vol aanwijzingen gaan zij op zoek naar het verhaal van een ooggetuige van de Slag. Nadat de leerlingen het verhaal van hun koffer hebben leren kennen, delen ze hun bevindingen met elkaar. Afsluitend wordt er een bezoek gebracht aan de Airborne Experience.
De erfgoedexpert leidt de leerlingen langs het geboortehuis van Felix Valk bij het centraal station. Aansluitend wordt bij Focus Filmhuis de film “Evert_45” vertoond met een introductie door Inscience.
Geschiedenis is overal, ook in Arnhem. Beleef samen met je klas bijzondere verhalen van je stad via de cultuursnack op je digibord. In twaalf onderwerpen ontdek je wat er tijdens de landelijke tijdvakken in Arnhem gebeurde en zelfs meer! De ideale snack voor tussendoor.
Niet alleen de Slag om Arnhem heeft zijn sporen achtergelaten in Arnhem, maar ook de rest van de Tweede Wereldoorlog heeft grote invloed gehad op de stad. In het Erfgoedcentrum staan verschillende voorwerpen die aan de oorlog doen terugdenken. Sid vertelt op YouTube over de verhalen die achter deze objecten schuilgaan, waaronder het dagboek van Felix Valk.
Frits de Zwerver was een belangrijke verzetsman. Toen de Duitsers hem gevangen namen, moest hij koste wat het kost bevrijd worden uit de Koepelgevangenis van Arnhem. Dat was niet zonder gevaar. Zal het verzet slagen?
Ter nagedachtenis aan de bevrijding van Europa aan het einde van de Tweede Wereldoorlog is er een speciale route gemaakt die de opmars van de geallieerden volgt. Ook in en rond Arnhem loopt deze route. Welke verhalen komen in deze route terug?
Lees het in deze informatieve teksten:
Overval op de Koepelgevangenis (pdf)
Route naar de vrijheid (pdf)
Over de Tweede Wereldoorlog zijn veel mooie kinderboeken geschreven. Deze boeken kunnen helpen om het thema verder uit te diepen of beter te begrijpen hoe het voor mensen was om in deze periode te leven. Het is heel nuttig en leuk om boeken te verwerken in de WO-thema’s.
Ben je op zoek naar geschikte boeken? Kijk dan voor tips bij de tijdvakken op de boekenlijst van de Nederlandse Canon. Bij het tijdvak Wereldoorlogen staan vijf vensters: neem een kijkje in de boekenlijst van het venster over de Tweede Wereldoorlog: De Tweede Wereldoorlog – Canon van Nederland
Ook op leesbevorderingindeklas.nl staan veel leestips en boekrecensies voor de bovenbouw van de basisschool die aansluiten bij het tijdvak Tijd van wereldoorlogen – Leesbevordering in de klas